Sovyetler’in NATO’ya karşı Varşova Paktı’nda topladığı tüm ülkeler artık İttifak’ın üyesi

İkinci Dünya Savaşı’nın akabinde Belçika, Hollanda, Lüksemburg, Fransa ve İngiltere, “Brüksel Paktı” altında kolektif savunma için bir ortaya geldi.

1948’de kurulan Brüksel Paktı, bir sene sonra ABD, Kanada, İzlanda, İtalya, Portekiz ve Danimarka‘nın da katılmasıyla NATO‘ya dönüştü.

Batı blokundaki gelişmeyi dikkatle takip eden Sovyetler Birliği için alarm verici olay, 1954’te Batı Almanya’nın NATO’ya dahil olması oldu.

NATO’yu dengeleyecek bir oluşum uğraşına giren Moskova idaresi, Doğu Almanya, Arnavutluk, Bulgaristan, Çekoslovakya, Macaristan, Polonya, Romanya‘yı “Varşova Paktı” altında birleştirdi.

Soğuk Savaş’ın en değerli simgelerinden Varşova Paktı, 1955 yılından başlayarak, dağıldığı 1991’e kadar Batı dünyasının karşısında kıymetli bir güç olarak yer aldı.

İki savunma örgütü, Soğuk Savaş boyunca “caydırıcılık” gerekçesiyle silahlanma yarışında oldu.

KENDİ ÜYELERİNE TEHDİT OLDU

Varşova Paktı’nı NATO’dan ayıran özellik, Moskova’nın öbür Pakt üyesi idareler üzerinde denetim aracına dönüşmüş olmasıydı.

İmzacı devletler ortasında birleşik bir askeri komutanlık oluşturulması, öbür devletlerin topraklarında Sovyet askerleri konuşlandırılması kararlaştırılmıştı. Bu kural, Sovyet Birliği tarafından suistimal edildi.

Pakt’ın birinci hareketi, 1956 yılında Macaristan’daki “sosyalizm karşıtı” hareketi bastırmak oldu. Emsal biçimde 1968’de Çekoslovakya, Batı Almanya ile alaka kurmak, liberalizm istikametinde adımlar atmak isteyince, yeniden Sovyet askerleri bu Pakt’a dayanarak ülkeye girdi.

Böylece Batı blokuna karşı kolektif savunma hedefiyle kurulmasına karşın Pakt, kendi üyeleri için tehdit ögesine dönüşmüştü.

AKIBETİ SOVYET BİRLİĞİ’NİN BAHTINA BAĞLIYDI

1980’lerin sonunda, üye devletlerin birçoklarında meydana gelen siyasi değişiklikler Pakt’ı fiilen etkisiz hale getirdi.

Eylül 1990’da Doğu Almanya, Batı Almanya ile tekrar birleşmeye hazırlanmak için Pakt’tan ayrıldı.

Ekim ayına kadar Çekoslovakya, Macaristan ve Polonya tüm Varşova Paktı askeri tatbikatlarından çekildi. Varşova Paktı, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının kısa müddet evvel 1991’in mart ve temmuz aylarında kademeli olarak resmen dağıldı.

VARŞOVA PAKTI ÜYELERİNİN TAMAMI NATO ÜYESİ OLDU

Çekya, Macaristan ve Polonya 1997’de Madrid Tepesi’nde iştirak müzakerelerine başlamaya davet edildiler ve 12 Mart 1999’da Varşova Paktı’nın NATO’ya katılan birinci üyeleri oldular.

Bulgaristan, Romanya, Slovakya da 2002 yılındaki Prag Zirvesi‘nde iştirak müzakerelerine başlamak üzere davet edildiler. 29 Mart 2004’te, İttifak’ın tarihindeki en büyük genişleme dalgasıyla üye oldular.

Arnavutluk‘un da 1 Nisan 2009’da üye olmasıyla, Soğuk Savaş’ta NATO tersi Pakt’ta yer alan ülkelerin tamamı NATO üyesi oldu.

NATO’nun doğu kanadında stratejik yere sahip bu ülkeler, Rusya’nın 24 Şubat’ta Ukrayna’ya saldırısını başlatmasından sonra daha büyük ehemmiyet kazandı.

Doğu kanattaki muharip kümeler taarruz öncesinde Baltık ülkeleri Letonya, Litvanya, Estonya ile Polonya‘da bulunurken atağın akabinde Bulgaristan, Macaristan, Romanya ve Slovakya’ya da muharip kümeler konuşlandırıldı.

Halihazırda bu ülkelerdeki muharip birliklerde misyonlu asker sayısı 10 bine yaklaştı.

NATO’NUN GENİŞLEME SÜRECİ

1949’da 12 ülkeyle kurulan NATO, “açık kapı” siyaseti izlediği için NATO, yıllar içinde 8 sefer genişleyerek üye sayısını 30’a çıkardı.

Son genişleme, 2020’de Kuzey Makedonya‘nın iştirakiyle oldu.

29-30 Haziran’daki Madrid Tepesi’nde Türkiye ile imzalanan üçlü muhtıra sonucunda İsveç ve Finlandiya’nın NATO üyeliğine davet edilmesiyle genişleme konusu yine gündeme geldi.

Ukrayna, Gürcistan ve Bosna Hersek ise 2000’lerin başından bu yana NATO’ya üyelik maksatlarını tabir ediyor. 2008’de Romanya’nın başşehri Bükreş’teki dorukta NATO, Ukrayna ve Gürcistan’ın gelecekte üye olacağı konusunda uzlaşsa da hala bu ülkelerin NATO üyeliği için rastgele bir tarih katılaşmış değil.

Aynı dorukta Karadağ ve Bosna Hersek ile “yoğunlaştırılmış diyalog” kurulmasına karar verilirken Karadağ, 2017’de NATO üyesi oldu lakin Bosna Hersek ile ilgili şimdi bir karar bulunmuyor.

Yeni üye alımı için tüm üyelerin oy birliği gerekiyor.

Ülkeler, NATO üyeliği için davet alsa da bundan sonraki süreç de hayli vakit alıyor.

Süreç, İsveç ve Finlandiya örneğinde olduğu üzere, NATO müttefiklerinin ittifaka yeni bir ülkenin katılmasını kararlaştırması, bunu takiben de NATO’nun gönderdiği resmi davetle başlıyor. Bundan sonra Brüksel’deki ana karargahta kelam konusu ülkenin NATO’nun siyasi, yasal ve askeri koşullarını karşılayıp karşılamadığı, NATO üyeliğinin ekonomik, askeri, yasal, siyasi ve istihbaratla ilgili yükümlülüklerini yerine getirip getiremeyeceği müzakere ediliyor.

Sonraki adımda davet edilen ülke, NATO üyeliğinin kural ve yükümlülüklerini kabul ettiğini bildirdiği ve müzakerelerde kararlaştırılmışsa ıslahat planını içeren niyet mektubunu NATO Genel Sekreteri’ne gönderiyor. Bunu takiben NATO, Washington Antlaşması’na ek iştirak protokollerini hazırlıyor. Bu protokoller, NATO ülkeleri tarafından imzalanıyor. Akabinde protokollerin NATO üyesi ülkeler tarafından kendi ulusal maddeleri ve prosedürleri uyarınca onaylanması gerekiyor. Tüm üye ülkeler, kendi onay süreçlerini tamamladıktan sonra Washington Antlaşması‘nı saklayan ABD’ye yeni üyenin iştirakini öngören protokolleri kabul ettiklerine dair bildirim yapıyor.

Bütün etaplar tamamlanınca NATO Genel Sekreteri, yeni üyeyi ittifaka katılmaya davet ediyor.

Son olarak yeni üye de kendi ulusal yasal sürecini tamamlayarak iştirak dokümanını ABD’ye teslim ediyor ve iştirak süreci tamamlanıyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.